Wêjeya Honaka Zanıstî Û Ûtopyaya Kurdî - Mîran Janbar

Qijika Reş Dergisi / Sayı:3

Têgehek ji xwe ber dernakeve, çênabe, belav nabe. Beriya ku çêbibe, ava bibe, di nava hevîrê demê de, bi haveynê tecrubeyan û zanebûnan têne meyandin, bi mêjî û hizirkirinan tê parzûnkirin. Tiştê jê mayî, ku bi kêrî mirovahiyê bê, hew dimîne navlêkirin û daxilî jiyanê kirinê ye. Ku bi kêr neyê jî, jixwe sergoya dîrokê bi têra xwe firehe. 

Wêjeya Honaka Zanistî jî, ji roja ku nav lê  hatiye kirin heta bi îro, qonaxên ku tê re derbas bûye, serpêhatiyên xwe, dîroka bav û kalên xwe dizane û mirov pirr bi hêsanî dikare bibêje, ku hê jî zarokeke pirr biçûk e. Ji vê nivîse armanc ew e, ku rewşa beriya navlêkirina Honaka Zanistî, serbûriya wê, bi kurtasî be jî, bê bibîranîn û nêzîkahiya Wêjeya Kurdî û wêjeya bi vî şêweyî ye. 

Çawa ku mirov dikare destpêka wêjeya nivîskî bigihîne destpêka mirovahiya ku bi sembolan, bi nîgarkirina li ser dîwarên şikeftan, bi niqirandina li ser tabletên herriyê, xeyal û derd û bextewariya xwe vegotine, bi heman şiklî mirov dikare bibêje, ku destpêkirina Wêjeya Honaka Zanistî jî xwe digihijîne wan serdeman. Bi hizirkirinê û bikaranîna halet û hacetan ve mirovahî di şerê xwe yê li hemberî xwezayê de tim û tim bi helwesta serkeftinê tevgeriyaye û vê yekê bi têkbirina xwezayê re her çi qasî têkbirina mirov bi xwe re anî be jî, haylêbûna mirovî ji vê meseleyê bi bipêşxistina raman, felsefe û wêjeyê eşkere bûye û bi zanebûnên xwe  hewil daye hem bide dû bextewariyê, ku her mirovek bi yeksanî bijî û hem jî nakokiyên heyî çareser bike û pê re pê re jî nakokiyên nû ava bike.    

Beriya ku li ser Wêjeya Honaka Zanistî tiştin werin gotin, ka pêşî bi çi şêweyî û çawa hatiye nivîsandin, li cîhanê beriya wê rewş çawa bû, divê ev yek bê zelalkirin. Wêjeya Honaka Zanistî (Science Fiction), ji ber ku hîmên xwe ji Ûtopyayê digire, divê pêşî çend gotin li ser Ûtopyayê bêne gotin. Ûtopya (Utopia)¹ peyveke bi Latînî ye. Cara yekemîn Thomas More, di sala 1516’an de, di pirtûka xwe ya bi navê De Optimo Reipublicae Statu deque Nova Insula Utopiayê² de ev peyv bi kar aniye û ji wê rojê û vir ve bûye arîşe û serêşiya gelek feylesof û zanyaran. Di gelek sîstemên civakî de, gotûbêj li ser hatine kirin û ji bo bipêşveçûna mirovahiyê roleke xwe ya girîng her hebûye.

Ji bilî Thomas More; Machiavelli, Thomas Hobbes û T. Campanella jî, di sedsala 16. û 17. de, wekî xwedî ûtopyayên klasîk têne zanîn. Berhema Campanella ya bi navê Welatê Rojê ji aliyê mijarê ve ya herî nêzîkî ûtopyaya Thomas More e. Ji sedsala 17. û vir ve ye, Cyrano De Bergerac bi berhema xwe ya bi navê Dîroka Pêkenî ya Dewletên Heyvê, Jonathan Swift bi berhema xwe ya bi navê Serpêhatiyên Gulliver bi serkêşiya têgeha ûtopyayê berdewam in. Heta digihîje sedsala 18. û 19. Di van sedsalan de, têgeha ûtopyayê vediguhere û bi guherîna cîhanê ya ku bi bandora Şoreşa Endustriyê³ pêk hatiye gelek formên nû ava dibin. Bi têgeha Ronakbûnê re Ewrûpa û bi dû re hemû cîhan xwesteka xwe ya zalbûna li ser xwezayê di van sedsalan de bilindtir dikin û neqeb û her wiha kêşeyên nû jî bi van fikran re ava dibin. Xwesteka zalbûna li ser xwezayê bi daxwaza cî û warê ne li tu derê û yê herî bextewar bi  ûtopyayan hatibû avakirin, lê bi Şoreşa Endustriyê û bi bipêşketina teknolojiyê belawela dibû û li şûna xwe mecbûr dibû têgehên nû damezirîne. Berhema Goethe ya bi navê Faust – ku di navbera salên 1773-1832’yan de hatiye nivîsandin – govana vê qonaxa guherînê ye û serî hildide li hemberî Serdema Ronakbûnê û şoreşên zanistê. Ronahiya ku Şoreşa Endustriyê bi xwe re aniye, êdî bêhna gumanan jê tê û di berhemên wan serdeman de nerazayî têne nîşandan. Mary Shelley a ku bi romana Frankenstein or the Modern Prometheus  (Frankenstein an jî Prometheusê Nûjen, 1818) deng daye û Robert Louis Stevenson ê ku bi romana Dr. Jekyll and Mr. Hyde (Dr Jekyll û Kak Hyde, 1886) bi nav û deng bûye, ji wan kesan in, ku li hemberî arîşeyên ku ronakbûnê bi xwe re aniye disekinin û dikin qarîn. 

            Ew Serdema Ronakbûnê, ku Ûtopya bi zanebûna xwe, bi daxwaza bikaranîna mêjî û bi hizirkirina rasyonel têk biribû, niha bê gav dibe cî bide Wêjeya Gotîk û Romantîzmê, ku her du jî hêza xwe ji fentezî û xeyalan digirin.  Her ku sal û sedsal derbas dibin, daxwaz, xewn û xeyalên mirovan diguherin, kêşe û nakokiyên nû ji yên berê dirrindetir dibin. Gava ku mirovahî digihîje qonaxa sedsala 20., êdî Futurîzm (Dahatûparêzî) şûrê xwe dikişîne û encax bi bipêşketina teknolojiyê ve guncaw dibînin bextewariya ku mirovên heta niha ji bextewariyê bê par mane. Lê çi feyde Şoreşa Burcewazî ya li ser hemû hîmên heyî rûniştî, gava ku li Şerê Cîhanê yê Yekemîn diqelibe, her tişt belawela dibe û ji kokê de hildiweşe sîstema ramanan. Dişikên, hûr hûrî dibin hemû zimanên mirovahiyê.

Ji vê û bi şûn de nivîskarê Ûrisî, Yevgeni İvanoviç Zamyatin, bi lehengê xwe yê bi navê D-530, di pirtûka xwe ya bi navê Em de dest bi efareya sîstemên hilweşiyayî dike û ji parçeyên şikestî gewdeyekî nû ava dike. Ev gewdeyê nû tiştên qewimî yên berê tevan dide ser hev û xwe digihîne serdema ûtopyaya ku li hemberî pirsgirêk û nakokiyên ku mirovahî dixwest di wextekê de li cî û warê ku heta niha li tu derê tune de çareser bike, bajar û sîstemên bo bextewariya mirovahiyê ava bike. Di carekê de wê têgehê ji nava çirava xwe derdixîne û aliyên xerab ên sîstemên ûtopyayan beloq dike û bi dengekî gurr dibêje, ku “alternatîfa sîstemên herî baş jî heye”. Êdî nav jî form diguherîne û dibe Dîstopya.

Dîstopyaya ku li dijî Ûtopyayê û bi serkêşiya Zamyatin hatiye avakirin bandorê li Aldous Huxley jî dike û di sala 1931’ê de romana xwe ya bi navê Brave New World⁴ dinivîsîne û piştgiriyê dide Zamyatin. Her wiha George Orwell jî tevlî vê piştgiriyê dibe û di sala 1949’an de romana xwe ya bi navê 1984 dinivîse. Di van her sê pirtûkan de jî, cîhana bi geşedana teknolojiyê bi rûxanê re rû bi rû mayî û bi çareseriya gelek pirsgirêkên heyî ve nakokiyên hîn mezintir têne nîşandan û ger mirovahî li ser van esasan baş nefikire, îhtimala xetereyên gelekî mezintir tê vegotin.

            Piştî ku teknolojî û bandora wê ya erênî û nerênî zelal dibe, di sedsala 20. de, wêje berê xwe dide û navê Honaka Zanistî (Science Fiction) li xwe dike. Êdî Honaka Zanistî bi vegotina xwe û bi naveroka xwe xwedî rengekî nû ye û divê ji kevneşopiya xwe ya Ûtopyayê û ji bipêşketina teknolojiyê sûdê werbigire û li ser piyên xwe bisekine.

Cara yekem weke peyva Science Fiction (Honaka Zanistî) ji aliyê rojnamevan Hugo Gernsback⁵ ve, di sala 1926’an de hatiye bikaranîn. Her wiha Hugo Gernsback gelek xebatên Honaka Zanistî kiriye. Bi çengurê berhemên nivîskarên beriya xwe yên weke Jules Verne û H. G. Wells girtiye û ew li ser textên zêrîn ên Honaka Zanistî daye edilandin.

Heta ku digihîje Gernsback, heta ku nav lê tê kirin, Honaka Zanistî bi gelek nivîskaran, bi gelek berheman xwe ava kiriye. Ku mirov lîstekê ji destpêkê heta sedsala 20. çêke, her wiha wê dûdirêj bibe. Lê yên sereke mirov dikare wiha li gorî mêjûya wan rêz bike:

B. Z. 340 Felaton (Platon)	Dewleta Ûtopîk
P. Z. 150 Lukianos	Dîroka Rastî – Yekemîn rêwîtiya Heyvê çêdibe.
1516 Sir Thomas More	Ütopya. – Têgeha Ûtopyayê derdikeve.
1629 Francis Bacon	New Atlantis. Teknolojiya dahatûyê tê ravekirin.
1638 Francis Godwin	The Man in the Moon. Piştî Lukianos rêwîtiya duyemîn ya heyvê.
1657 Cyrano de Bergerac	L’autre Mond – Rêwîtiyên roj û heyvê çêdibin.
1736 Jonathan Swift	Gulliver’s Travels. Sê serpêhatiyên sereke.
1750 Voltaire	Micromegas Zindiyên ku ji derveyî cîhanê hatine.
1818 Mary W. Shelley	Dr. Frankenstein. Robotê pêşîn.
1865 Jules Verne	De la Terre a la Lune – Dîsa rêwîtiya heyvê.
1890 William Morris	News from Nowhere. Ûtopyayeke sosyalîst.
1895 Herbert G. Wells	The War of the Worlds. Ji gerestêrka Marsê tên û cîhanê dagir dikin.
1920 Y. Ivanoviç Zamyatin	My – Hem Honaka Zanistî ya nû, hem jî Dîstopyayek e der barê Şoreşa Sowyetê de

Piştû ku Gernsback nav lê dike û bi şûn de, gelek nivîskarên nû jî derdikevin holê. Ji wê rojê heta îro, mirov nikare bijimêre ka çend nivîskar di vî warî de bûne xwedî berhem. Lê heke mirov lîsteke sereke çêke, wê ev lîste jî bi vî şiklî be:

1-Yên Dema Pêşîn (1937-1950)

Aldous Huxley, John W. Campbell, Clifford D. Simak, Jack Williamson, L. Ron Hubbard, L. Sprague de Camp, Henry Kutner, C. L. Moore, Isaac Asimov, Robert A. Heinlein, Theodore Sturgeon, A. E. Van Vogt, Robert Sheckley, Alfred Bester, James Blish, Frederic Pohl, C. M. Cornbluth, Arthur C. Clarke, Ray Bradbury, George Orwell

2- Yên Pêla Nû (1950-1980)

Harlan Ellison, Ursula K. Le Guin, Harlan Ellison, Brian W. Aldiss, J. G. Ballard, Micheal Morcock, Samuel R. Delany, Philip K. Dick, Frank Herbert, Brain Stableford, Norman Spinrad, Stanislaw Lem, Boris-Arkadiy Strugatskiy

Piştî ku kompîter çêdibe û teknolojî bi her awayî dikeve jiyana mirovan, di warê honaka zanistî de jî berhem xwe nû dikin û her wiha wêjeya Honaka Zanistî êdî bandorê li sînemayê jî dike û gelek filîmên balkêş çêdibin. Ji vê demê re jî Dema Honaka Zanistî ya Hemdem (Ji sala 1980’yî û vir ve) tê gotin û heta îro bi gelek nivîskaran di nava wêjeya cîhanê de derdikeve pêş.

Piştî destpêk û serpêhatiya Honaka Zanistî heke em vegerin Wêjeya Kurdî, şewateke mezin bi dilê mirov dikeve, ku ew qas berhemên ku di dîroka wêjeya Honaka Zanistî de têne binavkirin, mixabin hê yek ji wan jî wernegeriyaye zimanê Kurdî. Ev zanebûn bi tenê dibe êş û mijên mêjî dide ber kêran.

Wêjeya Kurdî ji destpêka xwe de mirov bi hêsanî dikare bibêje, ku xwedî Ûtopyayên Honaka Zanistiyê ye. Çi ji roja ku Thomas More nav lê kiriye heta îro, çi jî beriya wê gava ku mirov berê xwe dide Wêjeya Kurdî ya klasîk, kronolojiyeke Wêjeya Kurdî ya wisa derdikeve pêş mirov:

Eliyê Herîrî (1010-1078) - Şiêr û Qesayêd Herîrî

Mela Ehmedê Bateyî (1417-1491) – Zembîlfirôş (Destan), Dîwan (Helbestên Evînê)

Melayê Cizîrî (1566-1640) – Dîwana Melayê Cizîrî (Dîwan)

Feqiyê Teyran (1590-1660) - Bersîsê Abid (Destan), Qewlê Hespê Reş (Destan), Şêxê Sena’n (Destan), Ey Avê Av (Dîwan)

Selîm Silêman (Sedsala 16. -17.) Ûsiv û Zelîxe (Destaneke Kurdî ya serbixwe, ku çîrok yek be jî, naşibe destana Camî û Fîrdewsî.)

Ehmedê Xanî (1651-1707) - Mem û Zîn (Destan), Dîwan (Dîwan)

Xaris Bedlîsi / Sewadî (1700-1775) – Leyl û Mecnûn (Destaneke evînê, ku Xaris Bedlîsî ev ji Nîzamî û Xosrowî wergirtiye û bi şêweyekî nû vegotiye.)

Siyahpûş (Sedsala 18. – 1831) Seyfulmulûk (Destan), Xezel û Helbest (Dîwan)

Pertew Begê Hekarî (1777-1841) Dîwan (Dîwan)

Şêx Xalid (1778-1826) Dîwan (Dîwan)

Hecî Qadirê Koyî (1815-1892) Dîwan (Dîwan)

Pîremêrd (1868-1950) Dîwan (Dîwan)

Cegerxwîn (1903 – 1984) Şefaq (Dîwan), Mîdya û Salar (Dîwan), Sewra Azadî (Dîwan) 

Her wiha, beriya vê kronolojiyê jî heye ku ji sedsala 8 û 9’an de bi Behlûlê Mahî⁶ dest pê dike û bi dû re gelek wêjekarên Kurd lê zêde dibin. Lê mebesta neqandina vê kronolojiyê ev e, ku di avabûna têgeha Ûtopyayê ya ji Thomas More (1516) heta Y. Ivanoviç Zamyatin (1920) de - ku li jorê wekî kronolojiyekê hatibûn rêzkirin - di wan sedsalên Ewrûpa û cîhanê de çi qasî tiştekî balkêş e, ku muqabilî hev dibin ev lîsta me ya dîroka Wêjeya Kurdî. Ango di heman demê de, bi lîsta Thomas More re hevrêtî kirine û bi berhemdariya xwe ve nêzîkî Ûtopyaya Kurdî bûne.

Ûtopyaya ku Thomas More ava kiriye û bi dû re bi gelek nivîskarên cîhanê ve piştgirî hatiye dayîn, di wan sedsalan de belaya xwe di Wêjeya Kurdî jî daye û di gelek berhemên klasîk ên Kurdî de, gava ku mirov bala xwe baş didiyê, bi risteyên xwe, bi hêma û şayesên xwe ve helbestkarên Kurd xwestine ûtopyayeke kurdewar di hişê miletê Kurd de ava bikin.

Bo nimûne:

Elî Herîrî

           

……………………..

E’niya bi nûr zilf têne ser

Rengîn dibin şems û qemer

Reşmar ji perdanê neder

Li e’re’ra yarî dikin

Hoş û e’re’ra şimşa diket

Teşmîn reva sebir û xîret

Qahu medet, ahu medet

Çeşman çi xubarî dikin

Çavê li rojê bîne kom

Came mey anî ji bom

Emir kir lazim vexom

Mestî ji min jarî dikin

Mest û şerab qendavê

Êsîr û bendêt vê şevê

Ger wesfê yarê ez bibêm

Hûn terkî huşyarî dikin

(Albert Sosin, Kurdische Samlingen, 278-279)

Mela Ehmedê Bateyî

………………

Şehkitêbek min divêt behsa muhubet bittemam

Sed tilisim û sêhrê tê da pêk ve Suryanî meqam

Ebceda işqê me xwend û eql û winda kiro mam

Horiya baxê bihiştê totiya tawus xeram

Xeyrê Batî padişaha min delala kî yî tu

Melayê Cizîrî

Dil Ji Min Bir

Şoxê û şengê zuhrerengê

Dil ji min bir, dil ji min bir

Awurên heybetpilingê

Dil ji min bir, dil ji min

Wê şepalê miskî xalî

Dêmdorrê gerdenşepalê

Cehbeta biskan semalê

Dil ji min bir, dil ji min

Zulf û xalan nûn û dalan

Wan ji min dil bir bi talan

Goşeyê qewsê helelan

Dil ji min bir, dil ji min

Dêmnedîrê bo enbîrê

Xemrî û gîso herîrî

Sîne kir armancê tîrê

Dil ji min bir, dil ji min

Sor şîrîn î nazenînî

Kuştim û nakit yeqînî

Wê bi çengela evînê

Dil ji min bir, dil ji min

Fitil û taban da xuraban

Ebleq û cohtê şebaban

Dame ber pence û kulaban      

Dil ji min bir, dil ji min

Xoş xeramê, ez xulamê

Nazikê, şîrinkelamê

Tutiya eywan meqamê

Dil ji min bir, dil ji min

Feqiyê Teyran

Feqiyê Teyran di gelek berhemên xwe de xwedî gelek hêmayên balkêş e, ku tev jî parçeyên Wêjeya Fantastîk têne hesêb. Carinan bi heywanan re axiviye, carinan bi rojê re. Di berhema xwe ya bi navê Bersîsê Abid de çîroka Bersîs tê vegotin. Çîrok behs dike bê ka Bersîsê bawermend çawa ji aliyê Şeytên ve tê xapandin. Çîrok dide ser şopa temayeke gerdûnî ya wêjeyî, ku ji demên dêrîn û vir ve ji aliyê gelek nivîskaran ve bi şêweyên cihêreng hatiye hûnandin, her wekî Goetheyê Aleman di berhema bi navê Faust de. Her wiha şayanî behsê ye, ku Feqiyê Teyran heman çîrok, bi awayekî din, bi 150 salan beriya Goethe nivîsandiye. Feqiyê Teyran ev çîrok bi 844 risteyan, helbestkî, bi şêweyekî gelekî dorfireh vegotiye.  

 Çend nimûne ji helbestên wî:

Feqiyê Teyran û Quling

Hey Qulingo, xwe newestîne

Per û baskan her hilîne

Here, ji tebiyetê ji min ra giliyan bîne

Îro li ser riyan ez rêwî me

Tu li hewa xweş cibar be

Ser gaz û gêdûkan bilind xwar be

Hema ji derdê dilê min hişyar be

Hey malxirab, tu guhdarî ke

Per û baskan li ser min sî ke

Min jî di gel xwe rêwî ke

Çend giliyan li min safî ke

Malxirab bike li min qîrîn

Dil û cegera min tev biwarîn

Ez im îro bê sewda serîn

Gelek refêd mîna te li min dabihirîn

Hey Qulingo, tu difirî li dunyayê

Here cihabê bide E’ynelayê

Bêje, Feqiyê Teyran niha nayê

Feqiyê Teyran û Roj

Roj hilat û ava bû

E’rş û ezman cîkî rawestabû

Dunya bi tebiyetê şên û ava bû

Hey roja sor bi rengê xwe va

Bê te hêşîn nabî gul û gîha

Te nîn be rêwî qet rê nabet

Tu rojeke amin û taqet

Bê te najîn însan û muxulqet

Bi te dibin hergav firêqet

Tu bilind î, hergav perwazê

Erd ji te hergav dizê

Tu mîna pêlêt agir li ezman

Germê didî deşt û zozan

Tu germ dikî ser û bin e

Teva û rewur bi te dibin xine

Dîlberê

Êy Dîlbera gerdenzerî

Way nazika dêmqemeri

Qamet ji mûma fenerî

Wêran ez im, malim xirab

Êy Dîlbera gerdenletîf

Way nazika qametelîf

Qamet ji reyhana xefîf

Wêran ez im, malim xirab

Êy Dîlbera gerdenzuzac

Way nazika mislî zuzac

Qamet ji reyhana qirac

Wêran ez im, malim xirab

Êy Dîlbera qametmisal

Way nazika dilî hejar

Te ji xwandinê kirim betal

Wêran ez im, malim xirab

Êy Dîlberê, way Dîlberê

Feryad ji destê keserê

Avik ji ava Kewserê

Wêran ez im, malim xirab

Ehmedê Xanî

Ger dê hebûya me îttîfaqek

Vêk ra bikira me înqiyadek                   

Rûm û ‘Ereb û ‘Ecem temamî

Hemiyan ji me ra dikir xulamî

Tekmîl-i dikir me dîn û dewlet

Tehsîl-i dikir me ‘ilm û hikmet

Temyîz-i dibûn ji hev meqalat                

Mumtaz-i dibûn xwedankemalat

Gava ku navê Ehmedê Xanî derbas dibe, divê mirov piçekî din raweste û kûrtir bifikire. Ji ber ku Ehmedê Xanî, mirov dikare bi hêsanî bibêje, ku di warê welatparêzî û kurdewariyê de yê herî li pêş e. Wî hem di helbestên xwe de, hem jî di destana xwe ya bi nav û deng, Mem û Zîn de bi me baş dide xuyakirin, ku bi xwe yekem afirînerê Ûtopyaya Kurdî ye. Qanatê Kurdo di pirtûka xwe ya bi navê Tarîxa Edebiyata Kurdî⁷ de der heqê wî de vê gotinê dibêje:

“Ji beriya Ehmedê Xanî, gelek helbestkar û edîbên Kurdan hebûn, bo nimûne, Elî Herîrî, Melayê Bateyî, Feqiyê Teyran, Xaris Bedlîsî, Melayê Cizîrî û yên din. Lê Kurd û Kurdistan hatibûne duparkirin, ketibûne binê destên dewleta Romê û Eceman, navên wan helbestkaran ji bîr kiribûn, qedir û qîmeta wan kesekî baştir nizanibû. Piştirî van camêr û delîran, her Ehmedê Xanî bi tenê ala serfirazî û serxwebûnê bilind kir, kesek tunebû bigota, em jî xwedî şaristanî ne, em jî miletekî serbixwe ne û dixwazin bi zimanê xwe binivîsin, fêr bibin û fêr bikin. Der heqa vê yekê de wî wiha nivîsiye:

Ger dê hebûya me jî xwedanek

‘Alîkeremek, letîfedanek

‘Ilm û huner û kemal û îza’n

Şiî’r û xezel û kîtab û dîwan

Ev cins biba li ba wî me’mûl                 

Ev neqd biba li nik wî meqbûl   

Min dê ‘elema kelamê mewzûn

‘Alî bikira li banê gerdûn

Bîna ve rûha Melê Cizîrî

Pê hey bikira ‘Elî Herîrî

Keyfek we bida Feqiyê Teyran

Hetta bi ebed bimayî heyran

Pirsên binaxeyê û binyatî yên ku Ehmedê Xanî di Mem û Zîna xwe de gotine û neqişandine, ew pirs in, ku ew dibêje belengazî û hêsîriya Kurdan ji dabeşbûn û dagirbûna axa wan e, ji tunebûna dewleta wan e, ji bêtifaqî û bêyekîtiya Kurdan û qebîle û eşîrên wan e. Wî li ser vê yekê ev rêzên jêrîn nivîsîne:

Ger dê hebûya me îttîfaqek

Vêk ra bikira me înqiyadek                   

Tekmîl-i dikir me dîn û dewlet

Tehsîl-i dikir me ‘ilm û hikmet

Temyîz-i dibûn ji hev meqalat                

Mumtaz-i dibûn xwedankemalat

Ji ber wê hindê, Ehmedê Xanî hem bi rewşenbîriya xwe, hem bi alimbûna xwe, di hemû berhemên xwe de behsa Ûtopyaya Kurdan dike û bo hişyarbûnê gazî wan dike.

Her wiha, Ûtopyaya ku di Wêjeya Kurdî de ava bûye bi şêwe û naverok ne heman Ûtopyaya Thomas More e. Lê ji ber ku Ûtopyaya Thomas More daxwaza veguhestina cîhanê, ji xerabiyê ber bi başiyê û her wiha daxwaza ciyê herî baş dike, mirov bi hêsanî dikare bibêje, ku Kurdan jî ji xwe re di wan sedsalan de Ûtopyayek afirandiye û tê de daxwaza jiyaneke azad, serbixwe û bextewar heye. Ji ber serbûriya Kurdan a hezar salan, ne bi tenê di hiş û ramanên wêjenas û alimên Kurdan de, her wiha di serê her Kurdekî de ev Ûtopya peyda bûye.

Weke ku berê behsa wê hatibû kirin, Wêjeya Honaka Zanistî di gelek qonaxan re derbas bûye û xwe gihandiye îro. Lêbelê her çiqas tovên vê wêjeyê di her peyva Wêjeya Kurdî de hatibe çandin jî, mixabin hê şîn nebûye. Ji bo vê çend sebeban mirov dikare nîşan bide. Yek jê ev e ku civaka Kurdan mîna civakên Ewrûpayê serbûriya xwe ya endustriyê nejiyaye û ji ber şertên dagirkeriyê her tim xwezaya xwe parastine. Bi vî şiklî xwe ji tunebûnê rizgar kirine. Yek jî mirov dikare bibêje, ku ji ber nihêrîna Kurdan a li cîhanê û jiyanê tê. Kurdan her tim bextewarî di jiyaneke xwezayî de didît. Ji bo wan jiyana herî bextewar ya di nava bax û baxçeyan de, ya di nava heywanan de, ya di nava çiyayan de, bi her awayî hestkirina bi xwezayê bû. Ji ber vê yekê, ji bajaran û ji bajarvaniyê pirr hez nekirine. Her tim xwe jê bi dûr xistine. Ji wan re bajar ciyê sirgûniyê, bêcîwarbûniyê ye, bidûrketin û têkçûna jiyanê ye. Belkî jî yekem milet e, ku xwedî Ûtopyaya cî û warê ku di hemû ol û baweriyan de weke bihuşt tê binavkirin. Û belkî Kurdistana Kurdan ev bihuşt bi xwe be….

Lê qonaxa ku îro em gihiştinê ne bihuşt hiştiye, ne jî jiyaneke ku daxwaza bihuştê bike. Ev cîhana ku ber bi tariyeke nediyar ve digindire niha pêdivî bi wêjeyê, hunerê, felsefeyê û zanistê heye. Û di nava van de jî rola Wêjeya Honaka Zanistî gelekî girîng e. Civakên ku di wî warî de xwedî hêz bûne, her wiha weke hişmendî û hestkirina bi jiyanê xurttir bûne.    

Ji bo ku Kurd jî di vî warî xurt bibin, divê du tişt teqez bêne kirin:

1- Wergera berhemên Honaka Zanistî.

2- Nivîsandina berhemên Honaka Zanistî.

Wêjeyeke me ya Kurdan, ku li hemberî ew qas daxwaza tunekirinan serî hildaye û ji gelek miletên cîhanê, ku tev îro xwedî dewlet in, bêtir nivîsandiye, afirandiye, di warê Wêjeya Honaka Zanistiyê de ger nexwîne û nenivîse, di vê sedsala 21’an de wê bi metirsiyeke pirr mezin re rû bi rû bimîne. Bi vê hişyariyê divê wêjehez dest bi kar bikin û li ser binyata Ûtopyaya xwe avahiyên nû ava bikin. Ji ber ku gund tev şewitîn…

Têbînî

1-Utopia: Ji pêşgira Yewnanî ya “u”, ku gava tê ber peyvekê, wateya wê kêm dike û ji peyva Latînî ya “topos” (cî) hatiye afirandin. Tê wateya “ciyê tune”. Lê her wiha di xwendina wê ya Latînî de weke “Outopos” jî tê xwendin û bi vî şiklê xwe dişibe peyva “Eutopos”, ku tê wateya “Ciyê bextewariyê”. Wer xuya ye Thomas More bi şibandina “Eutopos”ê xwestiyê bibêje “Ûtopya”, ango “Cihê Bextewariyê yê Tune”.  

2- De Optimo Reipublicae Statu deque Nova Insula Utopia:  Şêweyê Civaka Siyasî yê Nû û Girava Nû ya Ûtopyayê

3- Şoreşa Endustriyê: Şoreşa ku ji sedsala 16. û pê de li Îngilistanê, ji ber berfirehbûna dagirkirina erd û welatên nû û pê re jî zêdebûna daringên xav û li nava girava Împaratoriya Îngilîz zêdebûna hilberandina karsaziyê û palûkeyan dest pê kir û di sedsala 19. de, di heyama Vîktoryen (Keybanû Victoriayê) de, wekî pergal, şêwejiyan û bandora kûrewî gihişte bilindtirîn astê. Di hemû dîroka mirovahiyê de, yek ji girîngtirîn qonaxan e, ku bûne werçerxên cîhanê. Bo nimûne, Wêjeya Romantîk, ku pêşengên wê helbestkar û nivîskarên wekî Wordsworth, Tennyson, Blake û Keats in, li hemberî bandora nerênî ya vê şoreşa ku bajar tev de kirine palûke û jiyan zehmettir kiriye, xwespartina li xwezayê û jiyaneke alternatîf derdixe pêş û ev jî di nava vê şoreşê de, wekî encam, şoreşeke din e. 

4- Brave New World: Cîhana Nû ya Wêrek. Vî navî ji berhema Shakespeare ya bi navê The Tempest (Bahoz) werdigire.

5- Hugo Gernsback: (16 Tebax 1884 – 19 Tebax 1967) Rojnamevanê Emerîkan. Bi eslê xwe ji Luksemburgê ye û navê wî yê rasteqîn Hugo Gernsbacher e. Nivîskar û kovarger e. Yekem kovara honaka zanistî ya bi navê Amazing Stories (Çîrokên Seyr) derxistiye û ev kovar 80 salan derketiye. Howard Fast, Ursula K. Le Guin, Roger Zelazny û Thomas M. Disch ji wan nivîskaran in, ku di wê kovarê de çîrokên wan ên pêşîn hatine weşandin. Li ser navê wî xelata bi navê Hugo ya Honaka Zanistî her sal tê dayîn.

6- Behlûlê Mahî: Wêjekarê Kurd; li gorî pirtûka Feqî Huseyn Sağniç a Dîroka Wêjeya Kurdî (Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, 2002, r. 52) di sedsala 8’an de li Loristanê ji dayîk bûye.

7- Tarîxa Edebiyata Kurdî, Qanatê Kurdo, Weşanxaneya Lîs, Tîrmeh 2010, Amed

Çavkanî:

1-       Ûtopya, Thomas More, Weşanxaneya Öteki, Nîsan 2004, Enqere

2-       Başka Dünyalar Mümkün, K.Murat Güney, Weşanxaneya Varlık, 2007, Stenbol

3-       Ütopyalar Sözlüğü, Michéle Riot-Sarcey, Thomas Bouchet, Antoine Piconi Weşanên Sel, 2003, Stenbol

4-       Ehmedê Xanî-Hemû Berhem, Weşanxaneya Lîs,Gulan 2008, Amed

5-       Tarîxa Edebiyata Kurdî, Qanatê Kurdo, Weşanxaneya Lîs, Tîrmeh 2010, Amed

6-       Dîroka Wêjeya Kurdî, Feqî Huseyn Sağniç, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, Berfanbar 2002, Stenbol

7-       Faust, Goethe, Weşanxaneya Öteki, Mijdar 1993-çapa duduyan, Enqere

KOMÜNİTE’YE DAİR: Gustav Landauer’in Komüniter Anarşizmi - Larry Gambone

Qijika Reş Dergisi / Sayı:3

Çeviren: Alişan Şahin

Biyografi

Gustav Landauer 7 Nisan 1870’de burjuva bir ailenin çocuğu olarak Karlsruhe’de Almanya’da doğmuştur. Oldukça erken yaşlarda ailesi ve öğretmenleriyle çatışkılar yaşamış olmasına rağmen akademik olarak sivrilmişti. Yine de, edebiyat, felsefe ve tıp okuduktan sonra okuldan ayrılmıştı. Berline geçti ve kısa bir süre Johann Most’un himayesinde orada kaldı.( daha sonra tam karşıt yönelimli Tolstoycu Anarşist Benedict Friedlander’in büyük oranda etkisi altında kalacaktır). 1893 ve 1899’da ismi THE SOCIALIST olmasına rağmen anarşist bir dergiyi yayına hazırladı. 1893, 1896 ve 1899’da her seferinde göstermiş olduğu sivil itaatsizlik nedeniyle cezaevi onun evi olmuştu.1893’te Uluslararası Sosyal Demokratlar Kongresine katıldığında August Bebel tarafından Polis ajanı suçlamasıyla karşılaşmıştı. 1896 Londra’daki Enternasyonal kongresine girme teşebbüsü sınırlı kaldı.(Kongre hakkında bilgi için ek’e bakınız). Bu dönemde Kropotkin’in etkisi altında idi fakat 1900’den sonra gerçekten yapıcı toplumsal dönüşüm olarak kooperatif girişimlerinin yayılmasını ve şiddet yerine pasif direnişi savunan Proudhon ve TolstoyA daha yakın bir konum almıştır.[1]

1990’da Martin Buber ve Erich Muhsam ile karşılaşıp arkadaş olduğu Neue Gemeinschaftisimli edebiyat grubuna katıldı. İki yıl sonra evlendi ve bir yıllığına Peter Kropotkin’le komşu olarak yaşadığı Londra’ya taşındı. Max Nettlau ve romancı Constantin Brunner ile de arkadaştı. Aşağı yukarı aynı zamanlarda Meister Eckhart’ın çalışmalarını edit etmekteydi ki Spinoza kadar onun düşünceleri üzerinde etkisi olmuştur. Landauer sol’un kısırlığı ve dogmatizminden giderek hayal kırıklığına uğramış ve daha da fazla komuniteryanizme kaymıştır. Sosyalist Federasyon 1908’de komunitilerin gelişmesini teşvik ederek faaliyete başlamış ve bir yıl sonra SOSYALİST dergisi faaliyetine yeniden başlamıştır. Landauer 1911’de en bilinen çalışması olan Sosyalizm’e Dair’i yazmıştır. Sosyalist Federasyon Almanya ve İsviçre’de, yirmi yerel örgütlenmede 800’ün üzerinde insanla toplantılarla örgütlenmiştir. Landauer’in Anarşist muarızları sınıf savaşında militanları çekerek hareketi zayıflattığından dolayı onu suçlamışlardı. Fakat kooperatifler, özgür okullar ve komüniteler yaratma teşebbüsü savaştan dolayı kısa sürdü. Sosyalist dergisi 1915’in başlarında yayınına bilinen nedenlerden dolayı araverdi.
Aktif Savaş karşıtı mücadelesini sürdürürken, edebiyat. Oyun yazmak ve Shakespeare. Holderlin. Goethe ve Strindberg üzerine çalışmalara da yoğunlaşmıştı.( PC ve onun “Ölü Avrupalı Beyaz Erkekleri”nin kötü niyetliliğinden çok önce yaşamış olmaktan şanslıydı). 1918’in sonlarında Alman Devrimi başladığında devrimci hareketi yöneten Kurt Eisner ile Bavyera’da idi. Fakat Eisner’e karşı eleştireldi. Sadece Sosyal Demokrasinin Solcu versiyonunu değil, İşçi Konseyleri Cumhuriyeti istemekte idi. Devlet ve kapitalizmin yıkılması için yalnızca İşçi Konseyleri bir umut vaadetmekteydi.
Landauer Baviera işçi konseyine katıldı ve işçiler arasında çok fazla desteği vardı.işçi konseyi cumhuriyeti için 80,000 kişinin katıldığı gösteriyi yönetti. Konsey Münih’i ele geçirdiğinde landauer enformasyondan sorumlu oldu. İşçi Cumhuriyeti kısa ömürlü oldu. Sağcı saldırganlar Komünistlere yol vererek konseyi ele geçirilmesini sağladılar. Landauer görevinden alındı. Komünist cumhuriyet kısa zamanda proto-Nazi paramiliterlerce ezildi. Landauer tutuklandı ve Stadelheim cezaevine kondu. Arkadaşı Ernst Toller şöyle anlatıyor onun son anlarını: “ onu cezaevinin meydanına sürükleyerek getirdiler. Bir görevli onun yüzüne vurdu. Adam bağırıyordu; “Pis Bolşevik. Bitireceğim seni!” tüfeklerin dipçiklerinden bir yağmur boşaldı üzerine. Ölünceye kadar ayaklarının altlarında çiğnediler.[2] Son sözleri, hadi devam edin! Öldürün beni! Adam olun!  du. Onun ölümünden en başta Cunker aristokratları sorumludur ve Baş Baron von Gagern asla yargılanmadı.

Bir Anarşist Olarak Landauer

O Proudhon’un izinde giden biri olarak görülebilir. Anarşizmin babası gibi soyutlamaya* ve şiddete karşı, yerelliğe vurgu yapan, yaratıcı güç ve karşılıklı yardımlaşmaya önem veren biri idi. Proudhon gibi onun bireyciliği sosyal bireycilikti. Ya da Erıch Muhsam’ın anlattığı gibi, ... anarşi, Gustav Landauer’in karakterize ettiği gönüllü sözleşme üzerine kurulmuş toplumsal düzen’in esasıdır[3]. Bu bakış açısı bir diğer hayranı Eberhard Arnold’da şöyle yankı bulur. Anarşi özgür iradeyele bir araya gelenlerin birlikteliği temelinde, yapısal olarak dogal bir düzen olarak anlaşılmalıdır[4]. Sage of Besancon çok daha fazla şeyler söyleyebilirdi. Onun  üzerinde diğer etkili şahsiyetler şöyle sıralanabilir.[5]: tolstoycu Benedikt Friedlander, Etienne LaBoetie ve Kropotkin. Neitzsche, Goethe, Spinoza ve Meister Eckhart da önemlidir[6]. Landauer’in dünya görüşü proudhon’cu Anarşizmin temelleri üzerine bahsedilen düşünürlerin düşüncelerinin sentezi olarak görünebilir.

Devlet

Aşağıdaki alıntı Landauer’in en azından Anarşistler arasında belkide en fazla bilinenidir: “Devlet, insanlar arasında bir çeşit ilişki biçimi, bir davranış modu, bir durumdur. Uyumlu Başka ilişkiler kurma ve biribirlerlerine başka türlü davranmak yoluyla onu yıkacağız. Gerçek bir komünite formunda bir kurum yaratıncaya kadar devletiz ve devlet olmaya devem edeceğiz.”[7]

Devleti Üstümüzde bir objeye dönmesiyle cisimleştirmemesine ve politikacının şamaroğlanına dönmesine nasıl itiraz ettiğine dikkat, Devlet biziz... fakat tüm bu gerçeklere rağmen, derinlerde, asla Devleti hakikaten benimsemeyiz. Bize empoze edilir, en azından, bu çağdaş dünyada kendimiz tarafından. Komünite ve Devlet iki farkli oluştur. Devlet asla bir bireyin içinde kurulmaz... gönüllü asla olmaz... bir zamanlar komüniteler vardı... bugün güç, yasa maddesi, ve devlet var[8]. O olağan anarşist devlet kavramından daha da ileri gider. Landauer, Kropotkin’i takip edeip onu aşarak asıl olarak devletin doğasının doğrudan içine nüfuz eder. Devlet Kropotkin’in düşündüğü gibi devrimle yıkılabilecek bir kurum değildir.[9]

Devlet yoluyla Özgür dayanışma ve onun özbilincinin (komünite) sonucu “toplumsal ölüm”dür[10]. Bu dayanışma ve gönüllülüğün kaybı, komunitenin tahrip edilmesi ile ortadadır – hepside devletci sistemler ve hukukla yerleştirilmiştir.
Martin Buber, Landauer’in kavramlarını kullanarak, Devlet’in bir toplum üstünde zorbalıkla nasıl “belirleyici” olduğunu açıklar. Verili zamanda ve yerde beraber yaşayan insanlar sadece kendi özgür iradesiyle bir dereceye kadar doğru şekilde yaşamayı becerebilirler;... gönüllü bir adil düzen için ehliyetsiz bir seviye meşru baskının derecesini belirler. Yine de Devletin fiili uzantısı bu çeşit Devleti öyle ya da böyle – çoğunlukla çok çok - aşar ki bu Devlet meşru baskının seviyesinden ortaya çıkar. İlke Devleti ve Durum (gerçeklik) Devleti arasındaki daimi olan bu farklılık ( sonuç olarak benim “aşırı Devlet” dediğim) zorunluluklar haricinde gücün üzerinde yeterince gayretli baskıyla çaba sarf edip başarısız kılmak koşuluyla Gönüllü düzenin yükselen kapasitesinin intibakına direnç gösterir.”; Landauer “ ruhlarımızda ölmüş bazı şeylerin yasayan güçleriyle vücutlarımız üzerinde yaptıkları denemeleri görüyoruz” der[11].

Landauer ve Buber’e göre Devlet iktidarının üstesinden gelmenin sadece bir yolu vardır. (aşağıdaki paragraf Buber’e aittir) komünütelerin birliği, değişik komünitelerde aileler ve kişilerin birliği gerçek organik bir yapının büyümesinden başka bir şey degildir ki devletin yerini alarak onu “yıkar”...  yetersiz birlik ya da yaterli yaşamsal comünal ruh Devletin yerine Komüniteyi koymaz – kendi kendisine devlete katlanır ve bir şeyle sonuçlanmaz fakat Devlet yani güç-politikaları ve yayılmacılık bürokrasi tarafından desteklenir[12].

Şiddet ve Toplumsal Dönüşüm

Yukarıdan da gördüğümüz gibi Landauer ne günah keçisi aramaya, şeytanlaştırmalara ne de hayranlık ve nefret yaymaya inanmamaktadır. Gerçek düşman burjuvazi değil fakat insan ruhunun şu an içinde bulunduğu şartlardır. Bu şartlara soyut düşünme, yabancılaşma, materyalizm ve itaatkarlık dahildir. Bunlarsız kapitalizm ve devlet yaşayamazdı.
Daha fazla insan varolsa idi daha fazla bir insan geleceği olabilirdi sözünden beri Vahşi eylemler daha iyi bir dünyanın ortaya çıkmasına neden olamaz[13]. Soyutlama, mekanik düşünme, soğuk kanlı mantık, terorist mantalitenin temelinde yatar ve   duygusallık ve sağduyululuk gibi değildir.Onlar kendikendilerine kavramlarla yaşamaya alışmışlardır, insanlarla değil. Onlara göre iki sabit ayrı sınıf vardır onlar için. Düşman olarak karşı dururlar birbirlerine; insan öldürmezler fakat baskıcıların ve sömürücülerin kavramlarını...[14]  güçten bir insan hiç bir şey bekleyemez, ne yöneten sınıfın gücünden ne de diktatörce talimatlarla, hiç yoktan, sosyalist bir toplumu yönetmeye teşebbüs eden güya devrimcilerden...[15]
Landauer için Tolstoycu şiddetsizlik bu amacı gerçekleştirmek, tüm baskıcı tahakkümü yıkmak için bir yoldur aynı zamanda... köleler güç kullanmayı keserlerse...[16] bizim çözümümüz çok daha (yıkmaktan) iyi bina edilir! Gelecekte yılmaya değecek birşeylerin kalıp kalmadığı daha da net olacaktır.[17] Şiddet karşıtı, ölçülü olma ve yıkmaktan ziyade yapmayı benimsemesine rağmen, Baviera daki işçi konseyi hareketindeki önderliğinde gördüğümüz gibi o bir devrimci idi. Şiddet karşıtlığı ve ölçülü olmanın nasıl yüzeysel olduğu gerçekten de Gustav Landauer’in ( Proudhon’un ki gibi) yaşamı gösterir. Bir şiddet karşıtı olmasına rağmen Martin Buber onun gerçek anlamda bir devrimci olduğunu düşünür.

Çevirisini yaptığı Kahrama demokrasinin şairi Walt Whitman’a dair Landauer Proudhon gibi (ki onun bir çok manevi temayülü olduğunu söyler Landauer) Whitman’ın muhafazakarlık ve devrimci ruhu bütünleştirdiğini – Sosyalizm ve bireyciliği – söyler. Bu Landauer için de söylenebilir. Onun aklında olan şey eninde sonunda devrimci bir muhafazadır: bu seçilmiş devrimci unsurların muhafazaya ve toplumsal varlığın yenilenmesi için sağlamlığına değer. Marksistler tekrar ve tekrar, insanların sömürüldüğü bu dünyadan ve ona karşı merhametsiz savaştan çekilmesinin uygulaması olarak onun Sosyalist koloni önerisini kınadılar... hiçbir sızlanma asla yanlış olmaz...Landauer’in söylediği, düşündüğü,planladığı ve yaptığı herşey devrime büyük bir inançla olgunlaştırılmış ve onun için istenmiştir... fakat onun devrim dediği “özgürlük için uzun süreli mücadele devrimle değil fakat  yenilenme ile kuşatıldığımızda meyve verebilir.” “büyük sosyalist – Proudhon – un tartışılmaz bir şekilde ilan ettiği gibi, gerçi unutulmuştur bugün, toplumsal devrim  politik devrimle hiç te benzerlik arzetmez; canlı gelememesine ve daha sonraya daha iyi bir yaşam kalmamasına rağmen, yine de yeni bir ruh için yeni bir ruh organize etme ve barışçıl bir yapıdan başka bir şey değildir.”[18]

Kapitalizme Alternatif

Landauer’in sosyalizm kavramı ne kesinlikle Marksist, ne de Bakuninci kollektvizmdir. Daha çok Proudhon’cu karşilıklı yardımlaşmacılığa borcu vardır. İş ve evi ile aile komünitesinin ocağı işine başkasının karışmasına izin vermeyen bağımsız bireyin dünyasıdır. Otonom yerel komüniteler, komünitelerin grupları ve bölgeleri vs. vs. hatta küçük miktarda görevleri olan daha geniş kapsamlı gruplar... başlıbaşına sosyalizmdir. Herbiri kendi için çalışan... herbiri değişim ekonomisini ayarlayıp hayata geçiren bu sosyalizmin görevidir.[19]
Landauer’in kapitalizm kavramının Marksist olmaktan çok Proudhonist olduğu vurgulanmalıdır. O ne değişim ekonomisine ne de bireysel mülkiyete karşıdır. Landauer’e göre kapitalizm devletce yaratılıp desteklenen ayrıcalıklılarca değişim ekonomisinin saptırılmasıdır. Dahası kapitalizmin ruhu insan varlığının diğer tüm boyutlarının materyalist bir dışlanması ve bencilliğidir.
Landauer, mevcut olan sosyalist hareketin Devlet ve kapitalizm tarafından sistemin bir parçası olduğuna ve bu uyum sağlayabilirliğinden hareketle uzun erimli sosyalist devrimin ortaya çıkmayacağına inanır. O ortaklaşmacılık ve toplumsallaşmanın kapitalizm içinde otomatik olarak ortaya çıkacağını söyleyen Marx’ın hüsnü kuruntu içinde olduğunu söyler.[20] H. J. Heydorn’a göre, Landauer kapitalist toplumun devlet tarafından temsil edildiğini, değişen koşullara harika şekilde adapte olduğunu, sosyalist topluma götürmekten ziyade, toplumsal yasamanın gelişmesi yoluyla proletaryayı entegre ederek dejenere ettiğini, hakikaten sosyalistleri absorbe edip, ideolojilerini lüzumsuz hale getirdiğini görüyordu.[21]
Kimse kapitalizmi alıp, onu sosyalizme dönüştüremez. Kapitalizmi doğrudan sosyalist değişim ekonomisine dönüştürmek imkansızdır[22]. Absorbe olmamanın ve sosyalizmi kurmanın tek yolu, yerel, gönüllü örgütlenmeler yoluyla Devletin alanının dışında çalışmaktır.[23]
Bu örgütlenmelerin sağlamlığı tüketici olarak işçilerin daha fazlada sahip oldukları –bilinmiyen bir gerçeklik olan - güçlerinden yatar. Bundan ötürü, bu donanıma sahip olmasından tüketici ortaklaşmacılığını daha da fazla tercih eder[24] ve kooperatifleri sosyalizme doğru...[25] ilk aşama olarak görür. Tüketici-üretici birliklerinin hatırısayılır miktarda parasal sermayeüzerinde kontrol sağlaması durumunda,  o bir kredi birliğine ihtiyacı da hisseder[26]. Hiçbir şey tüketiciler birliğini bina, fabrika, ev, atölye ve gerekli toprakdan ortak kredi yardımı ile kendikendileri için çalışmaktan alıkoyamaz. Keşke bir isteyip ve başlasalar.[27]
Gönüllü ekonomik birliklerin yanında yen, komünitelerin yaratılması gelir. Sosyalist kültürün temel formu bağımsız ekonomiler ve değişim sistemleri ile komünitelerin birliğidir. Toplum toplumların bir toplumudur[28]. Bu sosyalist komüniteler kapitalist ilişkilerle mümkün olduğu kadar ilişkilerini koparmış olmalıdırlar[29]. O kesinlikle bunun olmasına izin veren ekonomik birliklerdir.
Komünitenin gelişmesi kapitalizmin lağvedilmesinin anahtarıdır. O, Kitlelerin topraksız olmalarından dolayı toplumların kapitalist olduğuna inanıyordu[30]. Bu - ki Thomas Jefferson, Thomas Spence and the Agrarianlarınkiyle benzerdir – topraksız insanların ev ve yiyecek için kapitalizme bağımlı olduklarını söyleyen bakış açısıdır. Toprak sahibi kitleler herhalukarda kendi yşyeceğini kendisi üretir ve kira vermez. Bundan dolayı da gerçekten de bağımsızlığa sahiptir. Birileri için çalışmak zorunda kalsalar bile, bu işverenin şartlarından ziyade daha çok kendi şartlarında olacaktır. Bundan hareketle işçi ve işveren arasındaki sözleşmenin gücü eşitlenmiş olur. Diğer taraftan topraksız işçi kira ödemek ve açlıkla karşıkarşıya kalmak durumundadır. Muhtemel işvereniyle sözleşme yapmaya yapmaya geldiğinde eşit olmayan bir durumla karşıkarşıyadır. Rekabet toprak sahibi işçinin leyhine işler. Sömürebilme ihtimali sınırlandırılmış, iş’i küçük kalmış ve diğer ekonomik aktörlerden daha fazla gücü kalmamıştır.
Landauer’in düşüncesinin bir boyutu bugünün solcularını şok edebilir. İşçi konseyi savunucularının kınamalarını üretici olarak bir role sahip olan işçilerin grevleri kendi gerçekliklerinde tüketici olarak onlara hasar verir?[31] demesinden dolayı “sağcı” olarak adlandırılarak kazanabilir. Onun dediği bir grev yoluyla ya da baska bir yolla ücretleri arttırdığında onların yükselen gelirleri tüm işçi sınıfının üzerine zam olarak biner. Bundan dolayı, ücret artışı tüm işçi sınıfı tarafından ödenen bir sübvansiyon formundadır. Bu zamanında devrimci sosyalistler arasında sıradışı bir düşünce değildir. Sosyalistlerin işaret ettiği şey ekonomik eylemlerin işçileri sınırlı bir derecede özgürleştirebileceğiydi. Ancak politik eylemlerin bunu getireceğine inanmaktaydılar. Bir politika karşıtı olarak Landauer  aynı fikirde değildi. Komünitelerin yaratılması ve karşılıklı yardımlaşma ekonomisi alternatifi politik ve ekonomik aktivizme üstün bir stratejiydi.
Landauer ve devrimci sosyalistlerin farkında olmadıkları gibi görünen ise verimlilikti. Ücretler verimlilikle aynı seviyede artarsa, monopol ya da diğer devlet  müdahalesi hariç, fiyatlarda bir artış olmaz. Hakikaten, bir çok maddenin gerçek fiyatları ( başka ifade ile fiyatlar enflasyona göre ayarlanır) verimlilik ücretlere galebe çalarsa yıldan yıla düşme kaydeder. Onun kavramı doğru olduğu yerde gene de ücretlerin yükselişi verimlilikten büyük ya da endüstri devletçe korunmakta ya da subvanse edilmektedir. Bu şartlar altında, çalışan toplam nüfus işçilerin küçük bir kısmının yükselen gelirini öderler.
Landauer çalışma karşıtı değildir. Fakat özgür işçinin yaşam için temel önemde olduğunu hisseder. Eberhard Arnold’a göre Gustav Landauer açgözlülükten uzak kardeşce bir ruhla dolmuş, yönlenmiş ve örgütlenmiş iş-hakikatı ile iş’te kurtuluşu bulmayı beklemektedir; onurlu ellerin eylemi olarak, saf ve dosdoğru bir ruhun hükümranlığına sahit olan bir iş. Onun geleceğin temel bir karakteri olarak tasavvur ettiği ortak bir eylem olarak, insanların ihtiyaçlarının tedarikini  sağlamak ve ruhun bir ifadesi olarak iştir. Biribirlerine yoldaşlık ve karşılıklı özen gösterme ile yanyana hissettikleri mutluluk, insanın işindeki mutluluk yaşamı doludolu hissettiği  böylece yaşamaktan mutluluk bulduğu birşey olarak işini deneyimlemesini getirir”; insan yaptığından zevk almak zorundadır; ruhu vücudunun aktif bir parçası olmak zorundadır”[32]

Toplum ve Halk (Folk) Özbilinci

Devlete yaptığı gibi, Landauer toplumun da nesneleştirilmesini red eder. Toplum bireyin üstünde olan soyut bir şey değil fakat ilişkiler-arasının küçük bir çeşitliliğidir.[33] Bu “küçük ilişkiler-arasılıkta” öneli olan şey baskısız bir toplumun gerçek toplumsal birliği ya da “doğal birlikteliği”ydi. Aile, komünite ve halk vardı[34]. Evim, ön bahçem, eşim ve çocuklarım – benim dünyam! Bu duyguda, bu müstesna dayanışmada, bu gönüllü birlik, bu küçük ve duğal komünitede bütün bir geniş organizma yükselir[35]. Landauer kapitalist sınıf üzerinde proletaryanın hakimiyetini aramaz. Fakat yeni komünitelerin kurulacağı kırsal bölgelerdeki şehirlerde yeni organik(ya da doğal –cn-)halkın ortaya çıkmasını arardı.
Landauer halk’la (volk) neyi kastetmekteydi? Kesinlikle Nasyonel sosyalistlerin bu kavramı çaldıklarında kastettiklerini değil! Bundan dolayı, halk özbilinci...birlikte eylemeyi isteyen sosyal bağların bir içsel bireysel farkındalığı. Bu halk özbilinci kendi ortamı içerisinde kültürel alışveriş içerisnde olan grubun her bireysel biçimlenmesinin psişik donanımı kadar ortak dilde derin olarak eklemlenmiş halkın geçmişindeki atalarının tarihsel özünde ve cenerik hafızasındadır[36].
Her halk barış için doğal bir komünite ve insanlığın bir parçasıdır. Bu onu Devletten ve milliyetçilikten[37] ayrı kılar ya da Devletler doğal düşmandır, milletler değil.[38] Bir halk bir bölgede büyüyen bir toplum ve kültürdür ve milletle eşanlamlıdır. Görmüş olduğumuz gibi, ulus devlet  ve ırk’a gönderme yapmaz fakat Amerikalı Yerinlilerin kullandıkları anlamdadır.Dahası, baskısız her ulus anarşistiktir. Baskı ve millet bütünüyle uyuşmaz kavramlardır.[39] Bu son cümleler kan davasının yaygın olduğu kabilelere bakıldığında oldukça idealize edilmiş gibi görünebilir. Fakat ideal bir tip olarak görünebilir. Böyle bir ideal kavram barışçı milletlerin varlığından dolayı ütopya değildir. Landauer’in dediği manada millet ve halk kavramına iyi bir örnek Nova Scotia ve New Bruswick’de yaşayan Acadian komünitesi olabilir. Ortak tarihleri, dilleri, kültürleri ve büyük ölçekli özyönetimleri var fakat ne bir Devlet yaratma istekleri ne de Acadian olmayanlara karşı düşmanlık ve şövenizm vardır.
Aynı şekilde Devlet ve milliyetçilik sahte bir komünite yaratır. Uluslararası organizasyonlar ve kongrelerin yapay dünya komünitelerinden başka bir şey olmadıklarını düşünmekteydi[40]. ( NATO, WTO ve UN’i kesinlikle sevmezdi)

Felsefe

Onun yahudi orijinini hesaba katmadan kimse Landauer’i anlıyamaz. (Eklere Bakınız) O bir çok yahudi radikal’in yaptığı gibi kendi kültür ve din’ini  ret ya da inkar etmez ve onun düşüncelerinin bu tesirlerin etkisiyle doğal olarak geliştiği görülebilir. İnsanın temizlenmesi ve kurtuluş hikayesi federaston ya da birlik (Bund) yahudi gelenekten kökünü alır. ( Landauer için)... Eski Ahit (Tevrat)’in peygamberleri amansız ısrarları ile tüm zamanlar için bir standart getirmişler...[41] Isiah’ın kehanetinin gösterdiği gibi baskıyla yönetimin yerini ruhla yönetim almıştır... bu ruhta insanoğlunun bir olduğu inancı... Landauer’in en derin inancıdır da.[42]
Tüm tek taraflı görüşlere ve indirgemeci rasyonalizme derin bir güvensizliği vardı Landauer’in. Bu tavırla onun felsefesi hem Alman, hem Yahudi olarak  kompleks bir varlık olduğumu kabul ediyorum[43] dediği gibi onun kompleks varoluşunun aynasıydı. O farklılığı sever ve soyut, farklılıkların olmadığı bir dünyadan korkar, onun yerine farklılıkta mütabakatın olduğu bir biçimi tercih ederdi. İnsanlık eşitlik demek değildir; gerçekten çok farklı milletlerin ve insanların federasyonu anlamına gelir[44]. Manichean rasyonalizminden ve parçalı olmaktan ziyade holizmi tercih ederdi. Ona göre gerçek sosyalist “holistik düşünür”[45]. Tin tüm yaşayan alemi sarar. Eugene Lun’un dediği gibi yalnızca ailenin duygusal yaşamı ve lokal komünitenin bulaşması yoluyla birilerinin taahüdü  millet ve insanlığa teoriyi değil,doğruden deneyimi sağlamlaştırarak meydana gelen aktif katılımı garanti eder[46]. Landaur’e göre bilim’in değeri gerçekliğin onun iddia edilen mükemmelce açıklamalarından yatmaz sadece... bilimsel genellemeler deneme kabilinden gözlemler olarak geçelidirler...[47]
Zamanında birkaç, eğer vardı ise, sosyalist psyche’nin derinliğini anlamaktayken, Landauer kendi psikolojisini geliştiriyordu. Günlük rasyonelliğimizin yanında günlük özbilincimizin altında varolan bir ön-rasyonel kadim bilgi de vardı.[48] ... eğer algılanan görünümler, kavramsal düşünceler ve geri çekilir ve en saklı derinliklerimize batarsak, bütünüyle sonu olmayan bir dünyaya katılırız. Bu dünya ki içimizde yaşar, bizim orijinimiz, devamlı surette içimizde çalışır ve o olmazsa kendimiz olmayız. Bireysel kendimizin, en derin parçası en evrensel olandır[49].Daha çok mistisizmle büyülenmiş gibi göründüğü bu içsel yolculuk, onun Maister Eckhart çalışmalarını açıklamaktadır.
O yeri geldiğinde kültürel olarak belirlenmiş bir veri üzerinden temellenmiş, dünyanın bir metafor olduğunu bilmemiz dolayısıyla yöntem olduğunu görmekteydi. İnsanlıktan uzaklaşma birinin içsel öznelliğini kaybetmesı ve maddeleşmiş rasyonalizmden kaynaklanmaktaydı[50]. Landauer’in irrasyonel olmadığı fakat psişenin derin, ön-rasyonel içerikleri ve rasyonelin bir sentezi ya da dengesini arzu ettiği vurgulanmalıdır. Bir işlevin bir diğer işlev üzerindeki etkisine vurgu yapmak tek taraflı bireylerin (bundan dolayıda potansiyel olarak tahrip edicidir) ortaya çıkmasına mahal verir. ( 20. yy.ın Hitler ve Stalin’i bunun kuvvetli bir deliliydi)..
Landauer’in tarih felsefesi onun çağdaşlarına karşıt olarak yürümekteydi. İlerlemeye ve klasik toplumun yeniden döngüsel olarak başladığı kavramsallaştırmasına inanmamaktaydı. Avrupa ve Amerika gerilemektedir[51]... Amerikanın keşfinden beri... Yunanistan ve Ortaçağ Avrupası birçok birliğin ilişki içerisinde olduğu ortak bir ruha sahipti... biz gerilemekte olan halklarız...[52]gene de bu gerileme hissiyatı, Yunanlılarda olmuş olduğu gibi, mutlak değildi. Modern dönemde teknolojik gelişmeler vardı. Bu çeşit ilerleme ortak ruh, gönüllülük ve toplumsal gidiş... tekrar yükselinceye kadar devam edecek... (böylece) holistik perspektif... tekrar ortaya çıkacaktır.[53] Onun bahsettiği gerileme local ve gönüllü birliklerin gerilemesiydi. Onların yerini Devletin alması ilerleme değil fakat Bronz çağı barbarlığına geri dönmek demektir.

Marksizm

Landauer zamanında komünist manifesto ve basit bir Ekonomi Politiğin Eleştirisinden başka Marks’ın eseri bilinmiyordu.1844 El Yazmaları ve Alman Ideolojisi ve Gotha Programının Eleştirisi gibi önemli eserlere ulaşmak mümkün değildi. Bundan dolayı onun Marksizm eleştirisi Marks’ın gerçek düşüncelerinden çok vulger ortadoks Marksizmi hedef alır. Ortadoks Marksizm ekonomik determinizm ve bilginin yansıma teorisine kaba bir inanç olarak örneklendirilebilir. (düşünce maddi gerçekliğin bir aynada basit bir yansımasıdır gibi). Proletarya perişandı, Kapitalizm çökmekteydi ve sosyalizmin zaferi kaçınılmazdı. 1890’dan sonra bu inanç Marksistler ve “bilimsel sosyalizm” için – kendi alenş başarısızlıklarına rağmen – gerekli nitelik olmuştur. Böyle bir şey vardıysa da ki bir kaç istisnai bireyin dışında dünyevi dinsel kultlar içinde dejenere olmuşlar ve bu zamana kadar kalmışlardır. Landauer’in böyle sözde bilimsel saçmalıklara karşı pek fazla bir sabrı yoktu ve SOSYALİZME DAİR isimli eserinde hatırısayılır miktarda bir bölümü Ortadoks Marksizme saldırıya adamıştır. O Ustadı de açık etmiştir. Böylece, Marks’ın bilimciliğine atakta bulunur, doğal yasaların zannedilen güce sahip olduğu gelişmenin güya tarihi yasaları ... ve bir biliminin varolduğu ölçüsüz aptalca varsayım... şimdinin olayları ve şartlarında ve geçmişin bilgisi ve verilerinden geleceğin kesinliği ortaya çıkabilir.[54]
Landauer gerçek bir anti-Marksisttir. O Marksistleri teoride ve pratik içinde olmak üzere ikiye ayırır. Endüstrinin ulusallaştırılmasına karşı fakat kooperatiflere dönüştürülmesine taraftır. Değiştirme kapitalizmin sınırlandırmalarından kurtarılmalıdır ve Marksist ütopyadaki[55] gibi kaldırılmamalıdır. Çiftçiler, zanaarçılar ve küçük tüccarlar hakir görülen küçük burjuvalar olarak değil fakat varolan toplumun bir parçası ve hakikati olarak görülmelidirler. Bundan dolayı demokrasi kavramı Landauer’de Marksist( proletarya diğer sınıflar üzerinde egemen olmalıydı) değil halkçıdır.[56] Gördüğümüz gibi, sınıf savaşı ve politik eylem ki Marx umutları olarak tesbit etmişti, Landauer için bir umut vaadetmez. Bir çıkmaz sokaktır.
Leninizme gelince, zamanında bir çok çağdaşı radikal kendi-kendilerini kandırarak debelenirken, Landauer kehanet sahibidir. O onda Robespierre ilkesi ve köleliğin yeni bir form’unu görür[57].(Bolşeviklik)... askeri bir rejim için çalışma... dünyanın görmüş ve göreceği en berbat şeylerden daha berbatı olacaktır.[58]

Bugün Landauer

Kominite 1910’dan daha da zayıf durumdadır ve bundan dolayı her zamankinden daha fazla ona ihtiyaç var. Yabancılaşma bir çok olayda olduğu gibi oldukça büyüktür özellikle insanlar biribirlerinden ve doğadan daha da kopmuş durumdalar. kalmış olan folk kültürleri Hollywood ve McDonalds’ın ortak dünyasının saldırısı altındadır. Buna rağmen, belkide bundan dolayı, kökler ve yerlere dair engin bir istek mevcut. İnsanlar kendi kültür ve tarihi geçmişlerini yeniden keşfetmeye başlıyorlar. Bölgesel hassasiyetler önemli olmakta. Ulus devlet, bunlar büyürken, gerimeye başladı. Bir çok aksine, kültürel canlanma ve bölgecilik teşebbüsleri şövenizm ve yabacı düşmalığıne neden olmaktadır.( Keltik Canlanması, Akadiyanlar, Yeni Güneyli Hareketi, Newfoundlandliler, Melungiyanlar, Kacunlar ve İngiliz ve Fransız bölgeciliği gibi)
Devlet komünite ve yabancılaşma problemlerine herhang, bir çözüm sağlıyamamış tam tersine problemleri daha da kötü hale getirmiştir. Bir çok örnekte Devlet sosyalleşme ve komünitenin gerilemesinin doğrudan nedeni olmuştur. Küçük çiftliklerin yıkımı, belediye ve okulların merkezileşmesi, gönüllülerin yerini bürokratların alması ve karşılıklı yardımlaşma topluluklarının yerini devlet organlarının almasıyla şehirlerdeki insanlarda kasti bir  sürüleşme görmekteyiz. Kurumsal kapitalizmin ve devletçiliğin yaratmıi olduğu problemler ancak karşılıklı yardımlaşma ve  hakiki komüniteye dönülerek çözülebilir.
Politik ve ekonomik cephelerdeki Landauer’in “karşıtları” ölümünden bu yana iyi bir şey başaramadılar. Politik sosyalizm ya bürokratizmin refah devleti ya da bilinen en zorba yönetimi olan Stalinizm olarak ortaya çıkmıştı. Sosyalist partiler şimdi ya küçük hizipler ya da neo-konservatizmin öbür yüzüdürler. Toplumsal değişim devam ettiği sürece anlamsız olarak durmaktadırlar. Sendikalar gerilemektedir. Toplumsal dayanışma yokluğundan dolayı küçük bir ilerleme yoktur. Onlar da büyük oranda anlamsızlaşmışlardır. Sadece ortaklaşmacı (kooperatif) bakış açısı, daha da genişleyerek, resmi kooperatiflerin dünya çapındaki üye sayısı 1 milyarı bulması ile güzel bir şey yapmaktadır.( bu rakama karşılıklı yardımlaşmanın resmi olmayan biçimleri ile karışan kalabalıklar dahil değildir.) kooperatifler kapitalist bir yola adapte olduğunda, bunu karşılıklı yardımlaşmanın başarısızlığı değil fakat üyelerin arzusuna bağlamak daha doğrudur. Üyeler kooperatiflerinin yönünü ne zaman değiştirmek isterlerse değiştirebilirler ki bu kooperatif hareketinin en temel prensiplerinden biridir ve halen işlemektedir.
Benim bir eleştirim var, ki imkansızdır, en azından gelişmiş ülkelerde devlet tümüyle görmezden gelinebilir. Hayat kesinlikle daha  yalın olabilir eğer biz “diğer ilişkilerimizde” sade ve devletin bize ne yapacağını kaale almazsak. Devlet, Landauer zamanındaki devletten  daha da otoriterdir. Kelimenin gerçek anlamında binlerce yönetmelik bizi kapana kıstırmaktadır. Bunların bir çoğu 50 yıl önce yoktu ve insanlar günlük yaşamlarını devletin alanının dışında yaşayabiliyordular. Bugün bağımsız olarak yaşamayı dene Waco halkı gibi olabilirsin. Bizim bu baskıcı yönetmelikleri kaldırmamız için bir çeşit anti-politik harekete ihtiyacımız var gibi geliyor bana. Arta kalmış ve zorunlu olduğu varsayılan iktidarları Yerel komünitelerde desantralize etmeliyiz. Ancak özgür komünite olup ve devletin iktidarını yıktığımızda anonim kapitalizmi ve devlete son verecek alternatifleri kurabileceğiz.
Son ama aynı derecede önemli, Landauer’in ruhsallık ve psikoloji kavramı 19. Yy’ın kıt zekalı ve indirgemeci materyalizminden daha çok bugüne uyum arzeder.

LAHİKA

Landauer ve Sosyalist Enternasyonal
İkinci enternasyonale katılımla ilgili son kavga 1876’da Londra’da verildi;bu aynı zamanda en acı olandı. Bu sefer anarşistler Hollandalı ve Fransız delegeler arasında güçlü olarak yer almaktaydılar. Önden gelenlerinin çoğu İkinci Enternasyonalden beklenen ıhraç edilme durumunda paralel bir kongre toplama temayülü ile Londra’ya gelmişlerdi. Fransız güçlü bir sendikalist grup olan Confederation General du Travail’in devrimci kanadının Pelloutier, Tortelier, Pouget ve  Delesalle gibi anarşist liderleri yanında Kropotkin, Malatesta, Nieuwenhuis, Landauer, Pietro Gori, Louise Michel, Elisee Reclus, ve Jean Grave gibi anarşistlerde vardı... oturum  başkanı Alman Paul Singer anarşistlerin konuşmalarına müsade etmeden katılımla ilgili soruları almadan kapatmayı denedi. O gün başkan yardımcısı olan Bağımsız İşçi Partisi’nin lideri Keir Hardieoylamaya geçilmeden evvel her iki tarafında bütünüyle dinlenilmesi gerektiğini söyleyerek durumu protesto etti. Gustav Landauer, Malatesta ve Nieuwenhuis uzunca konuşma yaptılar.ve tezlerini en sonunda etkin şekide özetleyerek şöyle dedi: “Bu kongreye genel bir Sosyalist Kongre olarak adlandırılmıştı. Çağrılarda anarşistlere ve sosyal demokratlara dair bir şey söylenmemişti. Sosyalistler ve sendikalardan bahsedilmiştir. Kropotkin, Reclus ve diğer anarşist komünist hareketin sosyalist temellere sahip olduğunu inkar edemez. Eğer onlar hariç tutulursa kongrenin hedefi saptırılmış olur.” ...Sonunda ikinci gün anarşistler ihrac edildiler...birçok anarşistte sendika delegesi olarak kalmıştı ve  vekaletin onaylanması sırasında tartışmaları devam ettirmişlerdir. Sonunda konuları tartışma için Kongrenin bir araya geleceği çok az bir zaman kalmış oldu. Anarşistlerin ihracına rağmen İkinci Enternasyonalin Londra Kongresinde anarşistler hakim olmuşlardı.anarşistlerin gerçek zaferi İkinci Enternasyonal Kongresinin Liberterler ile otoriter sosyalistler arasında bir mücadele alanına dönüşmesini başarmalar oldu.

George Woodcock’ın ANARŞİZM’İNDEN S.  246-248

Landauer ve Hz. İsa

Onun hiçte şövenist bir yahudiliği yoktur. Diğer dinleri de takdir eder. Onun Hz. İsa hakkındaki bakış açısı şöyledir: Hz. İsa hakiki bitmez tükenmez bir figürdür – çok zengin, eli açık ve cömert, bütünüyle ehemmiyetinden öte Onda  insanın yaşamı ve ruh’u var ve muazzam bir sosyalisttir. Bir taraftan kültürsüz ve cahil birini al ve onu çarmıha gerilmiş İsa yaşamadan önceki zamana bir taraftan yerleştir ve diğer taraftan mal ve insan taşıyan bazı yeni dizayn edilmiş makinalardan önce olsun bu; eğer o dürüst ve herhangi kültürel yargıladan bağımsızsa bu çarmıha gerilmiş insan oğlunu işe yaramaz, fuzuli bulacak ve makinaların ardından koşacaktır. İnsanları harekete geçirmek maksadıyla varolan tüm makinalardan ziyade Daha ölçülemez şekilde İsa’nın sakin, asude, aklının ve yüreğinin acılarıyla insan oğlu nasıl harekete geçer! Ve fakat nerede olabilir tüm nakliye makinalarımız sakin, asude ve insan öğlunun çarmıha gerilmiş büyük acıların sahibi olan olmadan.  
*Soyut düşünme – bir boyut tüm boyutlara uyar. Böylece ulusalcılık bölgesel farklılıkları görmezden gelmesinden dolayı soyuttur. Başka bir tip - Birilerinin Dünyanın tüm problemlerine “mükemmel bir çözüm”  hayal etmesidir. – komünüte yaşamı açısından kalan ve karşılıklı yardımlaşmanın varolan pratiğinde kökünü alan Proudhon ve Landauer’in anarşizminden farklı ütopyacılıktır.
....................................................................................................................................................

Bibliyografya

Albert, Paul – ERICH MUSHAM, Black Flag Quarterly, Autumn 1984, p 26
Arnold, Eberhard - ";Familienverband und Siedlungsleben"; in Das neue Werk, 1920. İgilizceye GUSTAV LANDAUER olarak çevirilmiştir
Buber, Martin, PATHS IN UTOPIA
Heydorn, Hans Joachim – GUSTAV LANDAUER, Telos 41
Landauer, Gustav - FOR SOCIALISM, Telos Press
Lunn, Eugene - PROPHET OF COMMUNITY, Univ. of California 1973
Muhsam, Erich, FREEDOM AS A SOCIAL PRINCIPLE, Black Flag Quarterly, Autumn 1984, p 29
Woodcock, George, ANARCHISM

...................................................................................................................................................

1919’un Münih Sovyeti GOB (Geçici Otonom Bölgeler) in belirgin özelliklerini sergiler. Bir çok devrimde olduğu gibi hedef hiçte “geçici” olmamıştır.; ekonomi bakanı Silvio Gesell, anti-otoriterler ve şair/oyun yazarı Erich Muhsam & Ernst Toller, & Ret Marut (Romancı  B. Traven) gibi aşırı Liberter sosyalistler yanında Kültür Bakanı olarak Gustav Landauer'in katılımı sovyet’e farklı bir anarşist tat katmıştır. Yıllarını ızole olmuş bir şekilde Nietzsche, Proudhon, Kropotkin, Stirner, Meister Eckhardt, the radical mistikler, & the Romantic volk-filozofları üzerine en iyi çalişmalarını yapmış olan Landauer başından itibaren sovyetin yenilmeye mahkûm olduğunu biliyordu. Onun eninde sonunda anlaşılabileceğini ümit etti. Anarko-sendikalist ekonomi ve komünite deneyimi için Bavyera’nın büyük bir bölümü ayrılarak plan uygulanmaya başlandı. Landauer Halk tiyatrosu ve özgür okul sistemi için teklif hazırlamıştı.

Hakim Bey, GOB

---

[1] Woodcock, 407

[2] Aynı eser 408

[3] Muhsam, 30

[4] Arnold,

[5] Lunn, 153

[6] Landauer, 3

[7] Lunn, 226

[8] Landauer, 43

[9] Buber, 46

[10] Landauer, 7

[11] Buber, 47

[12] Aynı eser 47-48

[13] Heydorn, 148

[14] Lunn, 136, 138

[15] Aynı eser 97

[16] Heydorn, 133

[17] Lunn, 98

[18] Buber, 50 – 52

[19] Landauer, 126-7

[20] Aynı eser, 58

[21] Heydorn, 145

[22] Landauer, 134

[23] Lunn, 191

[24] Aynı eser, 98

[25]Landauer, 88  

[26] Aynı eser, 133

[27] Landauer in Buber , 55

[28] Landauer, 125

[29] Aynı eser, 138

[30] Lunn, 217

[31] Landauer, 85

[32] Arnold

[33] Heydorn, 146

[34] Lunn, 139

[35] Lunn, 278

[36] Introduction to Landauer, 7, 8

[37]Lunn, 232  

[38] Lunn, 243

[39] Lunn, 257

[40] Landauer, 113

[41] Heydorn, 138

[42] Heydorn, 140

[43] Heydorn, 140

[44] Heydorn, 140

[45] Landauer, 45

[46] Lunn, 279

[47]Introduction to Landauer, 5  

[48] Heydorn 144

[49] Lunn, 132

[50] Introduction to Landauer, 6

[51] Landauer, 32

[52] Landauer, 35-38

[53] Landauer, 103

[54] Landauer, 48-49

[55] Heydorn, 135.

[56] Lunn, 276

[57] Heydorn, 135

[58] Lunn, 254